BETON AGERGALARI

Yapılarda kullanılan ve taneli malzeme olarak tanımlanan agrega; doğal, yapay veya geri kazanılmış tipte olabilmektedir. Bunlardan doğal agregalar, mekanik işlem dışında herhangi bir işleme tabi tutulmamış olan mineral kaynaklardan elde edilen agregaları, yapay agregalar, ısıl veya diğer uygulamaları içeren bir endüstriyel işlem sonucunda elde edilen mineral kökenli agregaları, geri kazanılmış agregalar ise önceden yapılarda kullanılmış olan inorganik malzemelerin işlemden geçirilmesi sonucunda elde edilen agregaları ifade etmektedir. Ayrıca standartta, iri ve ince agregaların karışımından oluşan agrega, karışık agrega olarak, çoğunluğu 0,063 mm. göz açıklıklı elekten geçen ve yapı malzemelerine belirli özellikler kazandırmak amacıyla ilave edilen malzemeler ise dolgu agregası olarak tanımlanmaktadır.

AGREGALARIN SINIFLANDIRILMASI VE ÖZELLİKLERİ

Agregaların 4 mm.'den büyük boyutlu olanlari iri agrega, 4 mm.'den küçük boyutlu olanları ise ince agrega olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca 0.063 mm. göz açıklıklıi elekten geçen agrega tane sınıfı ise çok ince agrega olarak tanımlanmaktadır. Aşağıda Tablo 1.'de, agregaların tane sınıflarının belirlenmesinde kullanılan elek göz açıklıkları verilmiştir. Agrega tane sınıflaı, bu çizelgede belirtilen temel elek serisi, temel elek serisi + seri 1 veya temel elek serisi + seri 2 sütunlarından seçilen bir elek göz açıklığı çifti kullanılarak belirtilmelidir.

Agrega Tane Sınıfı

Agrega tane sınıfı (büyüklüğü); alt (d) ve üst (D) elek göz açıklıkları cinsinden ifade edilen d/D gösterilişi olarak tanımlanmıştır. Bütün agregalar d/D tane sınıfı gösterilişine göre, Tablo 2.'de belirtilen genel tane büyüklüğü dağılımı özelliklerine uygun olmalıdır.

a) D ≤ 11.2 mm. ve D/d ≤ 2 veya D≤ 11.2 mm. ve D/d ≤ 4 olan tane büyüklük dağılımı yapılmış iri agregalarda, orta göz açıklıklı elekten geçen yüzde, aşağıda verilen ilave şartları (i ve ii) sağlamalıdır:

i) Bütün tane büyüklükleri, Tablo 3.'te verilen genel sınırlara uymalıdır.

ii) Üretici, orta göz açıklıklı elekten geçen kısmın tane büyüklüğü dağılımı ve Tablo 3.'teki kategorilerden seçilen toleransları belgelendirmeli ve istenmesi halinde beyan etmelidir.

b) D ≤ 11.2 mm. ve D/d ≤ 2 veya D ≤11.2 mm. ve D/d ≤ 4 olan tek tane büyüklüğüne sahip iri agregalar için Tablo 2.'de belirtilenden başka ilave şart konulmayabilir.

İnce Agregalar

İnce agregalar, Tablo 2.'de belirtilen genel tane büyüklüğü dağılımı sartlarını sağlamalıdır. Tablo 4.'te belirtilen ilave özellikler, ince agregalarının değişkenliğinin kontrol edilmesi amacıyla uygulanmalıdır. Çoğu uygulamalarda normal yeterlilikte kullanılan ince agregalar, bu çizelgede belirtilen özelliklere uygun olmalıdır.

Doğal Olarak Sınıflandırılmış 0/8 mm.'lik Agregalar

Doğal olarak sınıflandırılmış 0/8 mm.'lik agregalar, Tablo 2.'de belirtilen genel tane büyüklüğü dağılımı şartlarını sağlamalıdır. Tablo 5.'te belirtilen tölerans değerleri ise, doğal olarak sınıflandırılmış 0/8 mm.'lik agregaların değişkenliğinin kontrol edilmesi amacıyla uygulanmalıdır.

Karışık Agregalar

Karışık agregalar, D = 45 mm. ve d=0 olan iri ve ince agregaların bir karışımından oluşmalı ve Tablo 2.'den seçilen kategori için genel tane büyüklüğü dağılımı özelliklerine ve buna ek olarak ta Tablo 6'da belirtilen iki ara elekten geçen yüzde kısmı için öngörülen özelliklere uygun olmalıdır.

Dolgu Agregaları

EN-933-10'a uygun olarak tayin edilen dolgu agregası tane büyüklüğü dağılımı, Tablo 7.'de belirtilen sınırlara uygun olmalıdır.

Agrega Karışım Granülometrisi

Karışık agrega dışındaki tane sınıflarının granülometrik bileşimi ile karışık agrega da dahil olmak üzere bütün tane sınıflarının üst ve alt tane miktarları hacim yüzdesi olarak Şekil 1, Şekil 2 ve Şekil 3.'te verilmiştir.

Şekil 1. Maksimum Tane Boyutu 8 mm. Olan Agrega Karışım Eğrisi

Şekil 2. Maksimum Tane Boyutu 16 mm. Olan Agrega Karışım Eğrisi

Şekil 3. Maksimum Tane Boyutu 32 mm. Olan Agrega Karışımı Gradasyon Eğrisi

k-Değeri ve D-Toplamı

k değeri kullanılarak, üretilecek betonun içereceği su miktarı belirlenebilmektedir. 0,25 mm.'den 63 mm.'ye kadar olan 9 adet serisi ile yapılan eleme sonucu, elek üstünde kalan malzeme miktarı ile k değeri hesaplanabilmektedir. Elekten geçen malzeme miktarı ise D sayısının bulunmasında kullanılmaktadır. Tablo 8.'de herbir agrega karışım gradasyonuna karşılık gelen k ve D değerleri verilmektedir.

k = ∑ Elekte Kalan Malzeme Miktarı/100
D = ∑ Elekten Geçen Malzeme Miktarı

k-Değeri veya D-Toplamı Beton Su İçeriği İlişkisi

Agrega karışım gradasyonuna göre belirlenen k-değeri yada D-toplamları için, üretilen betonda istenilen kıvama ulaşabilmek amacıyla gerekli su miktarını gösteren grafik Şekil 4.'te verilmiştir.

Sekil 4. k-Değeri yada D-Toplamı Beton Su İçeriği İlişkisi